• Prawo pracy

Podpis kwalifikowany a podpis elektroniczny – czym się różnią i kiedy można ich używać?

W przypadku umowy o pracę zastosowanie kwalifikowanego podpisu elektronicznego pozwala zachować formę elektroniczną równoważną pisemnej. Podobne znaczenie może mieć przy innych czynnościach, dla których przepisy wymagają formy pisemnej. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku wniosków pracowniczych, oświadczeń, zgód czy dokumentów związanych z bieżącą obsługą zatrudnienia. Część z nich może być składana w formie dokumentowej lub elektronicznej bez konieczności stosowania podpisu kwalifikowanego. Przykładem może być wniosek urlopowy składany w systemie elektronicznym przyjętym u pracodawcy, o ile sposób jego składania odpowiada wymaganiom właściwych przepisów i procedur.

8 min czytania

Szkic tuszem: zamaszysty podpis, którego ostatnia pętla zamienia się w odcisk palca – symbol podpisu elektronicznego powiązanego z tożsamością osoby podpisującej.

Czym różni się podpis kwalifikowany od zwykłego podpisu elektronicznego?

Podpis elektroniczny to szerokie pojęcie obejmujące różne rozwiązania służące do podpisywania dokumentów w postaci cyfrowej. W praktyce często mówi się o zwykłym podpisie elektronicznym, mając na myśli podpis, który nie spełnia dodatkowych wymagań stawianych podpisowi zaawansowanemu ani kwalifikowanemu. Nie jest to jednak odrębna kategoria zdefiniowana w przepisach.

Rozporządzenie eIDAS określa trzy rodzaje podpisów elektronicznych: podpis elektroniczny, zaawansowany podpis elektroniczny oraz kwalifikowany podpis elektroniczny. Różnią się one wymaganiami dotyczącymi identyfikacji osoby podpisującej, zabezpieczenia danych i sposobu składania podpisu.

  • Podpis elektroniczny – ogólne pojęcie obejmujące dane w postaci elektronicznej, które są dołączone lub logicznie powiązane z innymi danymi i wykorzystywane przez podpisującego jako podpis.
  • Zaawansowany podpis elektroniczny – musi spełniać dodatkowe warunki, m.in. być jednoznacznie powiązany z osobą podpisującą, umożliwiać ustalenie jej tożsamości i pozwalać wykryć późniejsze zmiany w podpisanym dokumencie.
  • Kwalifikowany podpis elektroniczny – szczególny rodzaj podpisu zaawansowanego, który opiera się na kwalifikowanym certyfikacie i jest składany przy użyciu kwalifikowanego urządzenia. Ma skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu.

Podpisanie dokumentu elektronicznego nie zawsze jest równoznaczne z zachowaniem formy pisemnej. Decydujące znaczenie ma rodzaj zastosowanego podpisu oraz wymagania dotyczące konkretnej czynności.

Jakie są rodzaje podpisów elektronicznych i czym się różnią?

Zwykły podpis elektroniczny

Zgodnie z art. 3 pkt 10 rozporządzenia eIDAS podpis elektroniczny to dane w postaci elektronicznej, które są dołączone lub logicznie powiązane z innymi danymi elektronicznymi i wykorzystywane przez podpisującego jako podpis. Może to być na przykład imię i nazwisko wpisane na końcu wiadomości e-mail, zaznaczenie pola potwierdzającego akceptację dokumentu albo podpis złożony palcem na ekranie urządzenia. Samo użycie takiego rozwiązania nie musi oznaczać, że tożsamość osoby podpisującej została jednoznacznie zweryfikowana.

Nie oznacza to jednak, że zwykły podpis elektroniczny jest pozbawiony skutków prawnych. Zgodnie z art. 25 ust. 1 eIDAS nie można odmówić podpisowi skutku prawnego ani dopuścić go jako dowodu w postępowaniu sądowym wyłącznie dlatego, że ma postać elektroniczną lub nie spełnia wymagań podpisu kwalifikowanego. Jego wartość dowodowa zależy m.in. od sposobu identyfikacji osoby składającej oświadczenie, zabezpieczenia dokumentu i okoliczności jego podpisania.

Zaawansowany podpis elektroniczny

Zaawansowany podpis elektroniczny zapewnia dodatkowe mechanizmy identyfikacji i ochrony podpisanych danych. Zgodnie z art. 26 eIDAS musi spełniać cztery warunki:

  • być jednoznacznie przyporządkowany osobie podpisującej;
  • umożliwiać ustalenie jej tożsamości;
  • być składany przy użyciu danych, nad którymi osoba podpisująca może sprawować kontrolę z wysokim poziomem pewności;
  • być powiązany z podpisanymi danymi w taki sposób, aby każda późniejsza zmiana była możliwa do wykrycia.

Takie rozwiązania mogą być wykorzystywane m.in. w systemach elektronicznego obiegu dokumentów. Nie każdy podpis składany na ekranie telefonu lub tabletu automatycznie spełnia jednak wymagania podpisu zaawansowanego. Zależy to od zastosowanej technologii i sposobu weryfikacji użytkownika.

Kwalifikowany podpis elektroniczny

Kwalifikowany podpis elektroniczny jest szczególnym rodzajem podpisu elektronicznego, który spełnia najbardziej rygorystyczne wymagania określone w eIDAS. Łączy cechy podpisu zaawansowanego z dodatkowymi warunkami dotyczącymi certyfikatu i urządzenia wykorzystywanego do składania podpisu.

Do jego utworzenia potrzebne są:

  • kwalifikowany certyfikat podpisu elektronicznego – wydawany przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania;
  • kwalifikowane urządzenie do składania podpisu elektronicznego – spełniające wymagania określone w przepisach;
  • dane służące do składania podpisu – pozostające pod kontrolą osoby podpisującej.

Urządzenie nie musi mieć postaci fizycznej karty lub tokena. Przepisy dopuszczają również rozwiązania zdalne, w których dane służące do składania podpisu są zarządzane przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania zgodnie z wymaganiami eIDAS.

Najważniejszą cechą podpisu kwalifikowanego jest jego skutek prawny. Zgodnie z art. 25 ust. 2 eIDAS ma on skutek równoważny podpisowi własnoręcznemu. Taką samą zasadę przewiduje art. 78¹ § 2 Kodeksu cywilnego w odniesieniu do oświadczenia woli złożonego w formie elektronicznej.

Podpis kwalifikowany a elektroniczny – porównanie

KryteriumPodpis elektroniczny bez dodatkowych wymagańZaawansowany podpis elektronicznyKwalifikowany podpis elektroniczny
Status w eIDASPodpis elektroniczny w rozumieniu ogólnej definicjiRodzaj podpisu elektronicznegoKwalifikowany rodzaj podpisu zaawansowanego
Weryfikacja tożsamościZależy od zastosowanego rozwiązaniaWymaganaWymagana
Powiązanie z osobą podpisującąNie musi być jednoznaczneJednoznaczneJednoznaczne
Wykrywanie zmian w dokumencieZależy od rozwiązaniaWymaganeWymagane
Kwalifikowany certyfikatNie jest wymaganyNie jest wymaganyWymagany
Kwalifikowane urządzenieNie jest wymaganeNie jest wymaganeWymagane
Równoważność z podpisem własnoręcznymNieNieTak

Określenie „podpis elektroniczny bez dodatkowych wymagań” ma charakter opisowy – nie oznacza osobnej kategorii ustawowej. Tabela pokazuje różnice w wymaganiach, a nie formalną hierarchię bezpieczeństwa ustanowioną przez eIDAS.

Brak równoważności z podpisem własnoręcznym nie oznacza braku skutków prawnych. Zwykły i zaawansowany podpis elektroniczny mogą stanowić dowód złożenia oświadczenia woli. Ich wartość dowodowa zależy jednak od okoliczności, sposobu identyfikacji podpisującego i zabezpieczenia dokumentu.

Czy podpis kwalifikowany jest równoważny podpisowi własnoręcznemu?

Kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu. Wynika to z art. 25 ust. 2 rozporządzenia eIDAS oraz art. 78¹ § 2 Kodeksu cywilnego. Dokument opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym może spełniać wymóg formy pisemnej, jeżeli przepisy wymagają takiej formy dla danej czynności. Nie trzeba wówczas drukować dokumentu ani składać na nim odręcznego podpisu.

Warto przy tym odróżnić trzy formy czynności prawnych:

  • Forma dokumentowa – wymaga złożenia oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby, która je składa. Nie wymaga podpisu własnoręcznego ani kwalifikowanego. Przykładem może być wiadomość e-mail, jeżeli pozwala ustalić osobę składającą oświadczenie.
  • Forma pisemna – co do zasady wymaga złożenia własnoręcznego podpisu na dokumencie.
  • Forma elektroniczna – wymaga złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenia go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Jest równoważna formie pisemnej.

Wybór odpowiedniej formy zależy od rodzaju dokumentu i przepisów, które regulują daną czynność. Nie każdy dokument kadrowy musi być podpisywany kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Podpis kwalifikowany, profil zaufany i podpis osobisty – czym się różnią?

Podpis kwalifikowany nie jest tym samym co podpis zaufany ani podpis osobisty. Wszystkie trzy rozwiązania umożliwiają potwierdzanie określonych działań w środowisku cyfrowym, ale mają inny status prawny i zakres zastosowania.

Podpis zaufany jest powiązany z profilem zaufanym i służy przede wszystkim do załatwiania spraw przez internet. Jest uznawany za równoważny podpisowi własnoręcznemu w sprawach urzędowych i w przypadkach wskazanych w przepisach. Nie jest jednak ogólnym odpowiednikiem podpisu własnoręcznego w zwykłych stosunkach prywatnoprawnych, np. przy zawieraniu umów z prywatnym pracodawcą.

Podpis osobisty jest składany przy użyciu e-dowodu, czyli dowodu osobistego z warstwą elektroniczną. To odrębne rozwiązanie od podpisu zaufanego i kwalifikowanego. Zgodnie z art. 12d ustawy o dowodach osobistych wywołuje skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu w relacjach z podmiotami publicznymi. W kontaktach z podmiotami prywatnymi taki skutek występuje, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę.

Podpis kwalifikowany może być wykorzystywany w obrocie prywatnym i zawodowym, a jego skutek jest równoważny podpisowi własnoręcznemu. Dlatego znajduje zastosowanie m.in. przy zawieraniu umów i podpisywaniu dokumentów, dla których wymagana jest forma pisemna.

Podpis kwalifikowany a umowa o pracę – czy można podpisać ją elektronicznie?

Umowę o pracę można zawrzeć bez użycia kwalifikowanego podpisu elektronicznego, ale trzeba rozróżnić skuteczność samej umowy od obowiązku zachowania określonej formy. Zgodnie z art. 29 § 2 Kodeksu pracy umowę o pracę zawiera się na piśmie. Wymóg zachowania formy pisemnej można spełnić również w postaci elektronicznej, stosując kwalifikowany podpis elektroniczny. Wynika to z art. 78¹ Kodeksu cywilnego, który stosuje się odpowiednio do stosunku pracy na podstawie art. 300 Kodeksu pracy.

Nie oznacza to jednak, że umowa o pracę zawarta bez zachowania formy pisemnej jest automatycznie nieważna. Kodeks pracy przewiduje taką sytuację. Jeżeli umowa nie została zawarta na piśmie, pracodawca ma obowiązek potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia dotyczące stron umowy, jej rodzaju i warunków przed dopuszczeniem go do pracy. Trzeba potrafić odróżnić dwa przypadki:

  • jeżeli strony chcą zawrzeć umowę o pracę w formie elektronicznej równoważnej formie pisemnej, powinny zastosować kwalifikowany podpis elektroniczny;
  • jeżeli umowa nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca musi spełnić obowiązek pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia wynikający z art. 29 § 2 Kodeksu pracy.

Obowiązek pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia spoczywa na pracodawcy również wtedy, gdy strony wcześniej uzgodniły warunki umowy w formie elektronicznej bez kwalifikowanego podpisu.

Warto również pamiętać, że nie każdy kwalifikowany podpis elektroniczny dostępny bezpłatnie można wykorzystać do celów zawodowych. Państwowa Inspekcja Pracy zwraca uwagę na ograniczenia regulaminowe bezpłatnej usługi kwalifikowanego podpisu udostępnianej w aplikacji mObywatel. Jest ona przeznaczona do składania oświadczeń woli w sprawach prywatnych, a nie do zawierania umów związanych z wykonywanym zawodem lub działalnością gospodarczą. Przed użyciem konkretnego rozwiązania do podpisania dokumentów pracowniczych należy zatem sprawdzić nie tylko jego status prawny, ale również warunki świadczenia usługi.

Czy podpis kwalifikowany jest potrzebny do wszystkich dokumentów pracowniczych?

Wymagania dotyczące podpisywania dokumentów zależą od ich rodzaju i regulacji, które określają sposób dokonania danej czynności.

W przypadku umowy o pracę zastosowanie kwalifikowanego podpisu elektronicznego pozwala zachować formę elektroniczną równoważną pisemnej. Podobne znaczenie może mieć przy innych czynnościach, dla których przepisy wymagają formy pisemnej. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku wniosków pracowniczych, oświadczeń, zgód czy dokumentów związanych z bieżącą obsługą zatrudnienia. Część z nich może być składana w formie dokumentowej lub elektronicznej bez konieczności stosowania podpisu kwalifikowanego. Przykładem może być wniosek urlopowy składany w systemie elektronicznym przyjętym u pracodawcy, o ile sposób jego składania odpowiada wymaganiom właściwych przepisów i procedur.

Osobną kwestią jest prowadzenie dokumentacji pracowniczej w postaci elektronicznej. Kodeks pracy dopuszcza taką możliwość, a szczegółowe wymagania dotyczące systemów, zabezpieczenia i przechowywania dokumentów określa rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej. Sam fakt, że dokumentacja jest przechowywana elektronicznie, nie oznacza, że każdy dokument znajdujący się w aktach musi być opatrzony kwalifikowanym podpisem. Przy digitalizacji papierowych akt osobowych obowiązują dodatkowe zasady. Przykładowo odwzorowanie cyfrowe dokumentu papierowego dołączanego do elektronicznej dokumentacji pracowniczej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym pracodawcy lub osoby upoważnionej albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną pracodawcy. To odrębny wymóg związany z potwierdzeniem zgodności odwzorowania z dokumentem papierowym.

Warto przy tym odróżnić podpis elektroniczny od pieczęci elektronicznej. Podpis elektroniczny służy do identyfikacji osoby fizycznej składającej podpis. Pieczęć elektroniczna jest natomiast powiązana z osobą prawną i pozwala potwierdzać pochodzenie oraz integralność danych. Kwalifikowana pieczęć elektroniczna nie jest więc po prostu podpisem pracownika lub pracodawcy w innej postaci.

Kiedy warto korzystać z podpisu kwalifikowanego?

Podpis kwalifikowany jest szczególnie przydatny wtedy, gdy dokument wymaga zachowania formy pisemnej, a strony chcą przeprowadzić całą procedurę elektronicznie. Może usprawnić zawieranie umów, ograniczyć obieg papierowych dokumentów i ułatwić obsługę formalności na odległość.

Przed wyborem rozwiązania warto sprawdzić:

  • jakie wymagania formalne dotyczą konkretnego dokumentu;
  • czy potrzebna jest forma pisemna, dokumentowa czy elektroniczna;
  • czy wykorzystywany podpis ma status kwalifikowanego podpisu elektronicznego;
  • czy warunki usługi pozwalają na wykorzystanie jej w danej sytuacji;
  • czy system umożliwia przechowywanie dokumentów i odtworzenie informacji o procesie ich podpisywania.

W przypadku organizacji zatrudniających większą liczbę osób znaczenie ma również sposób zarządzania dokumentacją. System elektronicznego obiegu dokumentów powinien pozwalać na kontrolowanie statusu podpisów, przechowywanie plików, zarządzanie dostępem i sprawne odnajdywanie potrzebnych informacji. Samo wdrożenie narzędzia do składania podpisów nie zastępuje jednak analizy wymagań prawnych dotyczących poszczególnych dokumentów.

Przypisy

FAQ

Czy podpis kwalifikowany jest równoważny podpisowi własnoręcznemu?

Tak. Zgodnie z art. 25 ust. 2 rozporządzenia eIDAS i art. 78¹ § 2 Kodeksu cywilnego ma skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu, więc dokument nim podpisany może spełnić wymóg formy pisemnej.

Czy profilem zaufanym można podpisać umowę o pracę?

Nie. Podpis zaufany jest równoważny podpisowi własnoręcznemu w sprawach urzędowych, ale nie przy umowach z prywatnym pracodawcą. Umowę o pracę w formie elektronicznej podpisuje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Czy każdy dokument pracowniczy wymaga podpisu kwalifikowanego?

Nie. Wiele wniosków, oświadczeń i zgód można składać w formie dokumentowej lub elektronicznej bez podpisu kwalifikowanego, na przykład wniosek urlopowy w systemie przyjętym u pracodawcy.

Inne artykuły

Więcej o kadrach, płacach i prawie pracy

  • Szkic tuszem: dwoje ludzi na odległych dachach podpisuje kartkę zawieszoną na sznurku – symbol podpisywania umowy przez internet.
    • Dla pracownika
    • Prawo pracy

    Jak podpisać umowę przez internet?

    W erze cyfrowej podpisywanie umów online staje się coraz bardziej powszechne. To rozwiązanie wygodne, szybkie i – co najważniejsze – zgodne z prawem. Możesz podpisać umowę przez internet z dowolnego miejsca na świecie, bez konieczności spotkania twarzą w twarz czy drukowania dokumentów.

  • Szkic tuszem: gęsie pióro splecione z kablem komputerowym jak herb – symbol umowy zawieranej w formie elektronicznej.
    • Dla pracownika
    • Prawo pracy

    Umowa zawierana elektronicznie - na co zwrócić uwagę?

    Umowy elektroniczne to dziś nieodłączna część codziennych relacji zawodowych i konsumenckich. Dynamiczny rozwój technologii umożliwił zawieranie umów na odległość, bez konieczności fizycznego spotkania stron.

  • Szkic tuszem: rząd grubych segregatorów, z których ostatni zamienił się w tablet – symbol digitalizacji dokumentacji kadrowej.
    • HR
    • Prawo pracy

    Digitalizacja akt pracowniczych i dokumentów kadrowych - przepisy, korzyści i jak to zrobić?

    Coraz więcej firm rezygnuje z papierowych akt osobowych na rzecz elektronicznego przechowywania dokumentów kadrowych. Digitalizacja dokumentacji pracowniczej ułatwia zarządzanie aktami, usprawnia codzienną pracę działu kadr i pozwala ograniczyć ilość papierowej dokumentacji. Aby jednak przeprowadzić ten proces prawidłowo, trzeba spełnić określone wymagania prawne i techniczne. Sprawdź, na czym polega digitalizacja akt pracowniczych, jakie przynosi korzyści i jak ją wdrożyć zgodnie z przepisami.