Praca w nocy jest konieczna między innymi w transporcie, produkcji, ochronie zdrowia czy ochronie mienia. Jej organizacja podlega jednak szczególnym zasadom określonym w Kodeksie pracy. Jak ustala się porę nocną? Komu przysługuje dodatek i które grupy pracowników są objęte dodatkową ochroną? W artykule wyjaśniamy, kto jest pracownikiem nocnym, ile wynosi dodatek za godziny nocne i o czym powinien pamiętać pracodawca przy planowaniu nocnych zmian.
Jak ustala się porę nocną?
Zgodnie z Kodeksem pracy pora nocna obejmuje 8 kolejnych godzin przypadających między 21:00 a 7:00. Oznacza to, że pracodawca sam wybiera konkretny przedział mieszczący się w tych ramach, na przykład od 22:00 do 6:00 albo od 21:00 do 5:00.
Wybrane godziny powinny zostać wskazane w regulaminie pracy. Jeżeli pracodawca nie ma obowiązku jego ustalenia, obowiązującą porę nocną określa w informacji o warunkach zatrudnienia.
Wskazanie konkretnego ośmiogodzinnego przedziału ma znaczenie przy rozliczaniu wynagrodzenia. Jeśli pracodawca nie ustali pory nocnej, może być zobowiązany do wypłaty dodatku za pracę wykonywaną w całym przedziale od 21:00 do 7:00.¹
Kto jest pracownikiem nocnym?
Pracownikiem nocnym jest osoba, która w każdej dobie pracuje co najmniej 3 godziny w porze nocnej albo której minimum jedna czwarta czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na takie godziny. Wystarczy spełnienie jednego z tych kryteriów.
Czas pracy osoby pracującej w nocy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, jeżeli wykonuje ona prace szczególnie niebezpieczne albo związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym. Wykaz takich prac ustala pracodawca w porozumieniu z zakładową organizacją związkową. Jeżeli w firmie nie działa związek zawodowy, powinien wcześniej zasięgnąć opinii przedstawicieli pracowników oraz lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną.
Limit 8 godzin nie ma zastosowania do pracowników zarządzających zakładem pracy w imieniu pracodawcy. Wyjątek obejmuje także sytuacje, w których konieczne jest przeprowadzenie akcji ratowniczej w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska albo usunięcie awarii. Nie każdy kierownik jest jednak automatycznie zaliczany do pracowników zarządzających zakładem pracy.¹
Ile wynosi dodatek za pracę w porze nocnej?
Pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek za każdą przepracowaną godzinę. Jego wysokość wynosi 20% stawki godzinowej obliczonej na podstawie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Nie zależy więc od wysokości pensji zasadniczej danego pracownika.
Kwota dodatku może różnić się w poszczególnych miesiącach. Aby ją obliczyć, minimalne wynagrodzenie dzieli się przez liczbę godzin pracy przypadających w danym miesiącu, a następnie wylicza 20% otrzymanej stawki. Z tego powodu dodatek nocny jest wyższy w miesiącach, w których obowiązuje niższy wymiar czasu pracy.
Jeżeli praca w godzinach nocnych jest jednocześnie pracą nadliczbową, pracownikowi mogą przysługiwać dwa odrębne dodatki. Jeden rekompensuje pracę w porze nocnej, a drugi pracę przekraczającą obowiązujące normy lub przedłużony dobowy wymiar czasu pracy.
W przypadku pracownika wykonującego obowiązki w porze nocnej stale poza zakładem pracy dodatek może zostać zastąpiony ryczałtem. Jego wysokość powinna odpowiadać przewidywanej liczbie godzin pracy nocnej.²
Kto nie może wykonywać pracy w nocy?
Praca w porze nocnej jest całkowicie zabroniona w przypadku pracownic w ciąży. Pracodawca powinien w takiej sytuacji zmienić rozkład czasu pracy albo przenieść pracownicę na stanowisko, na którym obowiązki są wykonywane poza porą nocną. Jeżeli nie jest to możliwe, należy zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy na zasadach określonych w Kodeksie pracy.
Szczególna ochrona obejmuje również pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 8. roku życia. Bez ich zgody pracodawca nie może zaplanować im pracy w nocy. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie są zatrudnieni, z tego uprawnienia może korzystać tylko jedno z nich.
Zakaz pracy w porze nocnej dotyczy także pracowników młodocianych, czyli osób, które ukończyły 15 lat, ale nie przekroczyły 18. roku życia. Co do zasady pora nocna obejmuje w ich przypadku godziny od 22:00 do 6:00. Dla osób, które nie ukończyły 15 lat, oraz niektórych młodocianych zatrudnionych na szczególnych zasadach trwa natomiast od 20:00 do 6:00. Młodocianemu należy ponadto zapewnić co najmniej 14 godzin nieprzerwanego odpoczynku obejmującego porę nocną.¹
Odpoczynek i BHP podczas pracy nocnej
Pracownik wykonujący pracę w porze nocnej, podobnie jak pozostali zatrudnieni, ma co do zasady prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie. Sama praca w nocy nie oznacza jednak automatycznie prawa do dodatkowej lub dłuższej przerwy. Jej wymiar zależy między innymi od długości dobowego czasu pracy, obowiązującego systemu oraz wewnętrznych regulacji pracodawcy.
Nocne zmiany mogą zaburzać naturalny rytm dobowy, utrudniać regenerację i zwiększać zmęczenie. Z tego względu szczególne znaczenie mają badania profilaktyczne, odpowiednia organizacja stanowiska oraz przestrzeganie zasad BHP. Pracodawca powinien także prawidłowo prowadzić ewidencję czasu pracy i uwzględniać przeciwwskazania do pracy nocnej stwierdzone przez lekarza medycyny pracy.¹
Organizacja pracy w nocy wymaga więc nie tylko ustalenia obowiązujących godzin i naliczania dodatku, lecz także zapewnienia pracownikom odpowiedniego odpoczynku oraz ochrony osób, które nie mogą wykonywać obowiązków o tej porze.
Przypisy
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 z późn. zm.), w szczególności art. 29 § 3, art. 132, art. 151⁷–151⁸, art. 178, art. 178¹ oraz art. 203, dostępna na stronie Internetowego Systemu Aktów Prawnych: isap.sejm.gov.pl.
2. Państwowa Inspekcja Pracy, „Czas pracy” – informacje dotyczące pory nocnej, statusu pracownika nocnego oraz dodatku za pracę w porze nocnej, dostępne na stronie: pip.gov.pl.
